Rozmowa z Prezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, prof. dr hab. n. med. Ewą Mrukwą-Kominek 

Wstęp
Wzrok dziecka rozwija się przez całe dzieciństwo i wczesną młodość, dlatego regularne wizyty kontrolne u okulisty są niezwykle istotne. Krótkowzroczność staje się coraz powszechniejszym problemem na całym świecie i może wpływać na codzienne funkcjonowanie oraz naukę dziecka, a tym samym na jego prawidłowy rozwój. Wczesne wykrycie wady wzroku pozwala skutecznie ją kontrolować i spowolnić jej postęp. Słuchanie dziecka oraz obserwowanie jego codziennych nawyków, na przykład tego, jak blisko twarzy trzyma telefon czy tablet, jest kluczowe, by możliwie szybko zauważyć, że dziecko widzi gorzej.

W ostatnim czasie wiele mówi się o „epidemii krótkowzroczności”. Co oznacza ten termin?
Profesor Mrukwa-Kominek: Termin „epidemia krótkowzroczności” odnosi się do gwałtownego wzrostu liczby dzieci i młodzieży z tą wadą wzroku na całym świecie. Proszę sobie wyobrazić, że z badań wynika, iż w Wielkiej Brytanii już 58 proc. dzieci około 3. roku życia potrafi korzystać z internetu, a 68 proc. dzieci powyżej 5. roku życia posiada telefony komórkowe, dla których wysyłanie wiadomości i surfowanie po sieci nie stanowi żadnego problemu. Codzienność dzieci i młodzieży opiera się dziś głównie na patrzeniu z bliska, z odległości około 30 – 50 cm, co stanowi jedną z głównych przyczyn tzw. epidemii krótkowzroczności.

Dlaczego obecnie krótkowzroczność jest tak powszechna?
Profesor Mrukwa-Kominek: Jak już wspomniałam, krótkowzroczność stała się powszechna głównie z powodu zmiany stylu życia. Dzieci spędzają dużo czasu, patrząc z bliska na ekrany komputerów, tabletów i telefonów. W efekcie narasta u nich krótkowzroczność refrakcyjna – widzą dobrze z bliska, a coraz gorzej w dal, często nie zdając sobie z tego sprawy. Dawniej ludzie więcej czasu poświęcali patrzeniu w dal, co wynikało z innego trybu życia, związanego chociażby z pracą na zewnątrz. Nasi przodkowie, aby na przykład upolować zwierzynę, musieli dobrze widzieć na dużą odległość. My natomiast, ze względu na powszechny dostęp do nowych technologii i ekranów, skupiamy wzrok głównie na bliskich odległościach. Dodatkowo dzieci mieszkające w miastach mają mniej okazji do zabaw na świeżym powietrzu, co sprzyja rozwojowi krótkowzroczności. A warto pamiętać, że nawet jedna dodatkowa godzina spędzona na zewnątrz, zwłaszcza w przypadku dzieci, może zmniejszyć progresję krótkowzroczności o 14 – 20 proc.

Jakie są objawy krótkowzroczności u dzieci? Co powinno zaniepokoić rodziców?
Profesor Mrukwa-Kominek: Rodzice powinni zwrócić uwagę, jeśli dziecko skarży się na niewyraźne widzenie, porównywane do patrzenia „przez mgłę”, podchodzi bliżej do telewizora lub trzyma telefon bardzo blisko twarzy. Niepokojące mogą być również bóle głowy czy ustawianie głowy pod nietypowym kątem podczas patrzenia na przedmioty. W takich sytuacjach warto skonsultować się z okulistą. W zasadzie każde dziecko przed ukończeniem 5. roku życia powinno zostać zbadane przez okulistę, a następnie powtarzać badanie co dwa lata. W przypadku obciążenia genetycznego, gdy w rodzinie występowały wady wzroku lub choroby oczu, kontrole powinny odbywać się częściej.

Dlaczego tak istotne jest wczesne wykrycie krótkowzroczności?
Profesor Mrukwa-Kominek: Wczesne wykrycie krótkowzroczności ma kluczowe znaczenie, ponieważ pozwala zatrzymać lub spowolnić postęp wady. Dzięki szybkiej diagnozie możliwe jest wdrożenie odpowiednich metod korekcji i profilaktyki, zanim wada zacznie wpływać na codzienne życie dziecka. Nie chcę nikogo straszyć, jednak warto, by rodzice mieli świadomość, że nieleczone wady refrakcji u dzieci są według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) drugą przyczyną ślepoty w dorosłym życiu.

Jakie są metody spowalniania krótkowzroczności?
Profesor Mrukwa-Kominek: Postęp krótkowzroczności można spowalniać poprzez ograniczenie czasu spędzanego przed ekranami oraz zwiększenie ilości czasu, jaki dziecko przebywa na świeżym powietrzu i poświęca na aktywność fizyczną, na przykład spacery czy zabawy z rówieśnikami. Istnieje również możliwość porażenia akomodacji, by wada nie narastała. W niektórych przypadkach stosuje się małe stężenia atropiny, które skutecznie spowalniają jej postęp. Pomocne są także specjalne okulary lub soczewki kontaktowe, które kierują światło do odpowiedniego miejsca w oku i ograniczają rozwój krótkowzroczności.

Pani Profesor, serdecznie dziękujemy za rozmowę oraz za cenne wskazówki dla rodziców, jak dbać o prawidłowe widzenie dzieci.

Podsumowanie
Regularne wizyty u okulisty są kluczowe dla prawidłowego rozwoju wzroku dziecka i pozwalają w porę reagować na wszelkie niepokojące sygnały. Wczesna diagnoza oraz stosowanie dostępnych metod profilaktyki i korekcji mogą skutecznie spowolnić postęp krótkowzroczności i zapewnić dziecku dobre widzenie przez całe życie. Pamiętajmy, że nasze zaangażowanie i uważność mają realny wpływ na zdrowie oczu dzieci oraz ich prawidłowy rozwój.